Atipik Otizm Tanılı Çocuğum Arabaların Tekerleklerini İzliyor, Oyuncakları Kaldırmalı mıyım?

Soru

3 yaşında atipik otizm tanılı bir çocuğum var. Çocuğum yere yatıp arabaları sürüyor ve tekerleklerini uzun süre izliyor. Önce arabaları kaldırdık. Bu kez markette, alışveriş merkezinde gördüğü arabaları almak istedi ve elinden bırakmadı. Kış aylarında evde sıkıldığı için arabalarını tekrar çıkardık. Şimdi yeniden yere yatıp tekerleklerini izlemeye başladı. Sizce arabaları tamamen kaldırmalı mıyız?

Uzman Görüşü

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki, otizm spektrumunda yer alan çocuklarda oyuncakların belirli özelliklerine yoğun ilgi gösterme oldukça yaygın görülen bir durumdur. Arabaların tekerleklerini döndürme ve izleme davranışı da bunlardan biridir.

Bu noktada oyuncakları tamamen ortadan kaldırmak genellikle ilk tercih edilen yöntem değildir. Çünkü çocuğun yoğun ilgi duyduğu nesneyi tamamen yasaklamak, kaygının artmasına, davranışın daha yoğun şekilde geri dönmesine veya o nesneyi elde etmeye yönelik ısrarcı tepkilere neden olabilir. Sizin deneyiminizde de arabalar kaldırıldığında çocuğun dışarıda gördüğü arabalara yönelmesi ve onları talep etmesi buna örnek olarak değerlendirilebilir.

Burada önemli olan soru şudur: Bu davranış günün ne kadarını kaplıyor ve çocuğun gelişimini ne ölçüde etkiliyor?

• Eğer çocuk günün büyük bölümünü yalnızca tekerlek izleyerek geçiriyor,
• İsmi söylendiğinde tepki vermiyor,
• Ortak dikkat kuramıyor,
• Başka oyunlara geçiş yapmakta ciddi güçlük yaşıyor,
• Sosyal etkileşim ve öğrenme fırsatlarını kaçırıyorsa,

bu davranış üzerinde çalışılması gerekir.

Ancak çözüm, arabaları tamamen kaldırmak yerine kullanımını yapılandırmak olmalıdır.

Örneğin:

• Arabalar günün belirli saatlerinde erişilebilir olabilir.
• Önce kısa süreli etkileşimli oyunlar oynanıp ardından araba zamanı verilebilir.
• Arabaları sıraya dizme yerine "arabayı bana ver–al", "garaja koy", "köprüden geçir", "renklerine göre ayır" gibi karşılıklı oyunlara dönüştürülebilir.
• Tekerlek izleme sırasında çocuğun ilgisini bölmeden oyuna katılarak yeni oyun fikirleri eklenebilir.
• Geçişlerde zamanlayıcı, görsel rutinler ve önceden haber verme yöntemleri kullanılabilir.

Ayrıca bu davranışın altında duyusal bir ihtiyaç da olabilir. Dönen nesneleri izlemek bazı çocuklar için görsel düzenleme ve rahatlama sağlayabilir. Bu nedenle çocuğunuzu takip eden uzmanlarla birlikte duyusal profilinin değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

Bolluca ailesi olarak diyoruz ki, arabaları tamamen kaldırmanızı önermeyiz. Arabalar şu anda çocuğunuzun ilgi alanı ve aynı zamanda onunla ilişki kurabilmeniz için önemli bir fırsat olabilir. Asıl hedef, tekerlek izlemeyi yasaklamak değil; bu ilgiyi kullanarak ortak dikkat, taklit, sıra alma, iletişim ve sembolik oyun becerilerini yavaş yavaş geliştirmektir.

Bununla birlikte, eğer tekerlek izleme davranışı giderek artıyor, başka hiçbir etkinliğe katılmasına izin vermiyor ya da öfke nöbetleriyle birlikte seyrediyorsa, çocuğunuzu takip eden çocuk ve ergen psikiyatristi ile özel eğitim ve ergoterapi ekibinin bu davranışı yeniden değerlendirmesi uygun olacaktır. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.