Erken Yaşta Üstün Bilişsel Beceriler ve Otizm Şüphesi Değerlendirmesi

Soru

Çocuğum renkleri 2 yaşında öğrenmiş olup hiç karıştırmamaktadır. Tüm renkleri, şekilleri ve sayıları bilmektedir. Bazı kelimeleri görsel olarak ezberleyerek öğrenmektedir. Örneğin “otopark” yazısını gördüğünde buranın otopark olduğunu söylemektedir. Telefon ekranında arayan kişilerin isimlerini yazılı olarak tanıyıp “dayım arıyor”, “babaannem arıyor” şeklinde ifade etmektedir.

Ayrıca kendi kendine hayali oyunlar oynayabilmekte ve çocuklarla sosyal etkileşim kurabilmektedir. Buna rağmen heyecanlandığında el çırpma hareketi devam etmekte, zaman zaman parmak ucunda yürüme gözlenmektedir. İsmi söylendiğinde genellikle bakmakta, ancak bazı durumlarda yoğun odaklanma sırasında tepki vermemektedir.

Bunun yanında işitsel algı ile ilgili olarak “duymuyorum” şeklinde ifadeler kullanabilmektedir. Hafızası oldukça güçlüdür; gittiği yerleri, yolları ve mekânları unutmamaktadır. Erken bebeklik döneminde dahi sık gidilen yerleri tanıma davranışı göstermiştir. Bir dönem ekolali ve kişi karışıklığı karıştırma gözlenmiş, ancak bu durum zamanla azalmıştır.

Bu belirtiler ışığında otizm şüphesi olup olmadığı konusunda değerlendirme yapılmasını rica ediyorum.

Cevap

Şu an anlattığınız profil, “kesin otizm” demek için yeterli değil.
Ancak bazı otizm benzeri (özellikle hafif / atipik spektrumda da görülebilen) özellikler + yoğun bilişsel üstünlük belirtileri birlikte görülüyor olabilir.

Güçlü ve rahatlatıcı görünen taraflar

Bunlar çok önemli:

• Renkleri, şekilleri, sayıları erken öğrenmiş
• Görsel hafızası çok güçlü
• Erken yaşta kelime–yazı eşleştirme yapabiliyor (otopark yazısını okuma gibi)
• Hayali oyun oynuyor (çok kritik bir olumlu gösterge)
• Akranlarla etkileşim kuruyor
• İsme tepki veriyor (genel olarak)
• Ekolali ve karışıklık dönemleri azalmış
• Sosyal yönü tamamen kapalı değil

 Bunlar otizmde genelde beklediğimiz ağır sosyal kopukluk tablosuna uymuyor.

Dikkat çeken (takip edilmesi gereken) alanlar

Şunlar “izlenmeli” kategorisinde:

• Heyecanlanınca el çırpma (stimming olabilir)
• Bazen parmak ucu yürüme
• İsme bazen dönmeme (özellikle odaklanınca)
• Tekrarlayan hareketlerin devam etmesi
• Çok güçlü görsel-hafıza ve ezber eğilimi

 Bunlar otizmde de görülebilir ama tek başına tanı koydurmaz.

En kritik nokta: sosyal gelişim

Siz şu önemli bilgiyi veriyorsunuz:

“Sosyalleşmesi var, çocuklarla etkileşimde, hayali oyun oynuyor”

Bu, özellikle 2–3 yaş sonrası için:

• Otizmi düşündüren en güçlü alan olan sosyal oyun ve karşılıklı etkileşim açısından olumlu bir işaret

Bu tablo neye daha çok benziyor?

Şu olasılıklar daha çok düşünülür:

1. Üstün görsel-bilişsel profil

• Erken okuma benzeri beceriler
• Güçlü hafıza
• Kategorileri hızlı öğrenme

2. Sensörimotor / mizaç özellikleri

• El çırpma
• Parmak ucunda yürüme
• Heyecana motor tepki

3. Hafif spektrum özellikleri (olabilir ama kesin değil)

• Sosyal dikkat zaman zaman dalabiliyor
• Rutin/uyaran hassasiyeti olabilir

Otizm açısından “kırmızı bayrak var mı?”

Sizin anlattığınızda:

•  Sosyal kopukluk yok
•  Hayali oyun yok değil (var)
•  İletişim tamamen kapalı değil
•  Dil gelişimi ciddi geri değil

 Bu yüzden klasik otizm tablosu güçlü görünmüyor.

Ama neden yine de takip önemli?

Çünkü:

• El çırpma + odaklanınca kopma + yüksek ezber becerisi birlikte olunca
• “Atipik gelişim profili” dediğimiz gruba girebilir

Bu tanı değildir, sadece gelişim tarzı farklılığıdır.

Ne yapmanızı öneririm?

1. Etikete değil gelişime bakın

Şu soruya odaklanın:

• “Sosyal iletişim artıyor mu?”

2. El çırpmayı bastırmayın

• Yasaklamak genelde artırır
• Yerine oyun ve sosyal etkileşim koyun

3. İsme tepkiyi oyunla güçlendirin

• Saklambaç
• Seslen–bak–ödül oyunları

4. Takip (önemli)

• 6 ayda bir çocuk psikiyatrisi / gelişim takibi yeterlidir

Bolluca Ailesi Diyor ki

 Şu anki tablo:

• Otizm kesin değil
• Ama gelişimsel farklılık gösteren, güçlü bilişsel yönleri olan bir profil

En önemli belirleyici şey:
 Sosyal gelişimin zaman içinde artıp artmadığıdır.

Uzman eğitimcilerimizden arzu ederseniz destek alabilirsiniz.