Gelişimsel Risk Grubundaki Çocuğumun Öğrenme Becerilerini Nasıl Güçlendirebiliriz?
Soru
Çocuğum prematüre olarak dünyaya geldi ve doğum sonrası bir buçuk ay yenidoğan yoğun bakım ünitesinde takip edildi. Yoğun bakım sürecinde veya sonrasında herhangi bir ciddi komplikasyon yaşanmadı. Oturma, emekleme ve yürüme gibi motor gelişim basamaklarını zamanında tamamladı. Yaklaşık 5 aylıktan itibaren "baba", "dede" gibi sesletimler yapmaya başlamış, ilerleyen dönemde ise hayvan sesleri, ambulans sesi gibi çeşitli taklitler gerçekleştirebilmiştir.
Ancak zaman içerisinde bazı gelişimsel farklılıklar dikkatimi çekmeye başladı. Özellikle bebekken geçirdiği sünnet operasyonu sonrası uzun süren iyileşme süreci, ardından geçirdiği ameliyatlar ve daha sonra yaşadığı burun hematomu nedeniyle geçirdiği operasyon sonrasında davranışlarında belirgin değişiklikler gözlemledik. Daha önce var olan parmakla işaret etme becerisi, taklit davranışları ve bazı ses çıkarmaları zaman zaman kayboldu, bazı dönemlerde ise kısmen geri geldi.
Bu süreçte farklı çocuk psikiyatrisi ve gelişim pediatrisi uzmanlarıyla görüştük. Otizm açısından farklı değerlendirmeler aldık, özel eğitim ve gelişim destek programlarına katıldık. Ayrıca ekran maruziyetini tamamen sonlandırdık ve birebir etkileşime ağırlık verdik.
Şu an oğlum üç buçuk yaşında, ancak hâlâ yeni kelime kazanımının oldukça sınırlı olduğunu düşünüyorum. Komutları anlamakta zorlanıyor, ortak dikkat süresi kısa, taklit becerileri yetersiz ve bilişsel öğrenmelerde güçlük yaşıyor. Örneğin, uzun süredir çalışmamıza rağmen vücut bölümlerini göstermekte zorlanıyor ve basit yönergeleri her zaman yerine getiremiyor.
Şu anda düzenli olarak özel eğitim ve duyu bütünleme çalışmalarına başladık ve devam etmeyi planlıyoruz.
Bu noktadan sonra öğrenme becerilerini, dikkat süresini ve dil gelişimini desteklemek adına aile olarak nelere öncelik vermeliyiz?
Ev ortamında uygulayabileceğimiz en etkili yöntemler nelerdir?
Ayrıca mevcut tablo göz önüne alındığında hangi uzmanlık alanlarının takibini sürdürmemiz daha doğru olur?
Uzman Görüşü
Öncelikle yaşadığınız sürecin ne kadar yorucu olduğunu hissetmek zor değil. Prematüre doğum, yoğun bakım süreci, peş peşe ameliyatlar gibi çok ağır yaşam olayları ve ardından gelişimle ilgili belirsizlikler bir aile için gerçekten yıpratıcı olabilir.
Anlattıklarınızdan dikkat çeken nokta, çocuğunuzun bazı becerileri kazanmışken daha sonra bunların bir kısmında gerileme yaşanması. Parmakla işaret etmenin kaybolması, taklit becerilerinin azalması, çıkardığı seslerin gerilemesi, ortak dikkatin kısa olması, komutları anlamakta zorlanması ve şu an üç buçuk yaşında olmasına rağmen vücut bölümlerini öğrenememesi gibi durumlar gelişimsel açıdan ayrıntılı takip gerektiren bulgulardır.
Ancak burada önemli bir noktayı vurgulamak isteriz: İnternet üzerinden hiç kimse çocuğunuza "otizm vardır" veya "otizm yoktur" diyemez. Bu değerlendirme ancak gelişim pediatristi, çocuk ve ergen psikiyatristi ve gerektiğinde dil-konuşma terapisti tarafından yapılan kapsamlı gözlemlerle mümkündür.
Şu an anlattığınız tablo için önerimiz, tanı tartışmasından çok işlevsel becerilere odaklanmanızdır. Çünkü çocuğunuzun asıl ihtiyacı şu anda öğrenme, iletişim ve dikkat becerilerinin sistemli şekilde desteklenmesi gibi görünüyor.
Öğrenmeyi artırmak için şunlara odaklanabilirsiniz:
- Duyu bütünleme ve özel eğitime düzenli devam edin. En büyük gelişmeler genellikle aylar içinde görülür, haftalar içinde değil.
- Her gün aynı hedef üzerinde çalışın. Örneğin bir hafta boyunca sadece "alkış yap" çalışın. Aynı anda 10 farklı beceri öğretmeye çalışmayın.
- Komutları çok kısa verin. "Hadi alkış yap bakalım" yerine sadece "Alkış yap" deyin.
- Öğretirken fiziksel yardım kullanın. Ellerini nazikçe yönlendirerek alkışı birlikte yapın ve hemen ardından sevdiği bir ödül verin.
- Vücut bölümlerini öğretirken önce kendi bedeninde değil, oyuncak bebek veya resimli kitap üzerinde çalışın.
- İstediği şeyleri elde etmek için iletişim kurmasını fırsata çevirin. Su istiyorsa hemen vermek yerine göz teması, işaret veya ses çıkarmasını bekleyin.
- Taklit oyunlarını artırın. Masaya vurma, el sallama, top yuvarlama gibi çok basit oyunlarla başlayın.
- Ekranı kaldırmış olmanız çok değerli bir adım. Buna devam edin.
Bir diğer önemli konu ise işitmedir. Daha önce yapıldı mı bilmiyoruz ancak dil ve komut anlama güçlüğü olan çocuklarda ayrıntılı işitme değerlendirmesinin güncel olarak yapılmış olması önemlidir.
Şu anki durumunuzda en doğru yol:
- Gelişim pediatrisi takibi,
- Çocuk psikiyatrisi takibi,
- Dil ve konuşma terapisi değerlendirmesi,
- Özel eğitim ve duyu bütünleme çalışmalarının düzenli sürdürülmesidir.
Bolluca ailesi olarak diyoruz ki; ekranı kaldırmanız, birebir ilgilenmeniz ve yeniden eğitim sürecine başlamanız çok kıymetli. Ancak anlattığınız beceriler, genellikle evde birkaç haftalık çalışmayla değil, aylar süren sistemli müdahalelerle gelişir. Bu nedenle gelişimi günlük değil, 3-6 aylık dönemler halinde değerlendirmeye çalışın.
