Her Şeyi Anlıyor Ama Konuşmak İstemiyor, Dil Gelişimi Nasıl Desteklenmeli?

Soru

3 yaşında atipik otizm tanılı bir oğlum var. Basit söyleneni anlama, taklit becerileri, komutlara uyma, göz teması ve ismine tepki gibi alanlarda belirgin gelişmeler kaydettik. Ancak konuşma konusunda hâlâ zorlanıyoruz. Sadece kendi istediği zaman bazı kelimeleri söylüyor ve gün içinde sık sık ezberlediği şarkıları mırıldanıyor.

Biz bir kelimeyi söylemesini istediğimizde ya da tekrar ettirmeye çalıştığımızda dudaklarını sıkıyor, kendini kapatıyor ve konuşmayı reddediyor. Bu süreçte konuşmasını desteklemek için nasıl bir yol izlemeliyiz? Onu teşvik etmek adına ısrarcı olmak doğru bir yaklaşım mıdır?

Uzman Görüşü

Öncelikle, alıcı dil becerilerinde yani söyleneni anlama, ismine tepki verme, göz teması ve taklit alanlarında yaşanan gelişmeler; konuşma açısından oldukça değerli ve umut verici göstergelerdir. Çünkü ifade edici dil çoğu zaman bu becerilerin üzerine inşa edilir.

Çocuğunuzun yalnızca istediği zaman kelime kullanması ve ezberlediği şarkıları mırıldanması, bu yaş grubunda ve otizm spektrumundaki birçok çocukta görülebilen bir durumdur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, konuşmayı bir performans görevine dönüştürmemektir.

Sürekli "Hadi söyle", "Tekrar et", "Bir daha söyle" şeklindeki yoğun beklenti, bazı çocuklarda iletişim baskısı oluşturabilir. Dudaklarını sıkması ve kendini kapatması da bu baskı karşısında geliştirdiği bir kaçınma davranışı olabilir.

Bu nedenle şu yaklaşımlar daha faydalı olabilir:

• İletişim fırsatları oluşturun. Sevdiği oyuncakları hemen ulaşamayacağı şekilde yerleştirip sizden yardım istemesini bekleyin.
• Soru sormaktan çok model olun. Örneğin çocuk suyu işaret ettiğinde "Su istiyorsun." ya da "Su ver." gibi kısa ve net modeller sunun.
• Zorla tekrar ettirmeyin. Söylemediğinde baskıyı artırmak yerine, doğru modeli duymasını sağlayın.
• Şarkıları avantaja çevirin. Sevdiği şarkıları birlikte söyleyip son kelimeyi tamamlaması için kısa boşluklar bırakabilirsiniz.
• Yüz yüze oyunlar oynayın. Sıra alma içeren basit oyunlar, ortak dikkat ve iletişim isteğini artırabilir.
• Kelimeden çok iletişim niyetini ödüllendirin. İşaret etmesi, size bakması, ses çıkarması veya yaklaşması da iletişim girişimi olarak kabul edilmelidir.

Ezberlediği şarkıları mırıldanması ise çoğu zaman dil gelişimi açısından olumsuz bir gösterge değildir. Bu durum; işitsel hafızasının güçlü olduğunu, ritim ve dil kalıplarını depolayabildiğini gösterebilir. Birçok çocukta bu ezberler zamanla daha işlevsel dil kullanımına dönüşebilmektedir.

Bununla birlikte, 3 yaş dönemi dil müdahaleleri açısından oldukça kıymetli bir dönemdir. Bu nedenle bir Dil ve Konuşma Terapisti eşliğinde değerlendirme yapılması ve bireyselleştirilmiş hedeflerle ilerlenmesi faydalı olacaktır. Terapinin amacı yalnızca kelime sayısını artırmak değil; çocuğun dili isteklerini ifade etmek, paylaşımda bulunmak ve sosyal etkileşim kurmak için işlevsel şekilde kullanmasını desteklemektir. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.