Orta Düzey Otizmli Öğrenci Derste Kalmak İstemiyorsa Ne Yapılabilir?

Soru

Orta düzey otizm tanısı olan bir öğrencim var. Sınıfa geliyor, masaya oturuyor ancak yaklaşık 5 dakika sonra sınıftan çıkmak istiyor. Yeni etkinliklere karşı ilgisiz davranıyor ve ısrar edildiğinde sinirlenebiliyor. Sevdiği oyuncaklar araba ve bebek. Pastel boya ile ancak kendisi isterse kâğıda karalama yapıyor. Bunun dışında hemen hemen hiçbir etkinliğe katılmak istemiyor. Derslerin çocuk için daha verimli geçmesi adına nasıl bir yol izleyebilirim? Açıkçası hiçbir şekilde etkinlik yaptıramadığımı düşünüyorum.

Uzman Görüşü

Öncelikle şunu söylemek gerekir: Bu tablo, orta düzey otizmli birçok çocukta görülebilen bir durumdur ve "öğrenmeye kapalı" olduğu anlamına gelmez. Genellikle sorun, çocuğun masada çalışmak istememesinden çok, etkinliklerin çocuğun gelişim düzeyi ve motivasyon kaynaklarıyla yeterince eşleşmemesidir.

İlk olarak kendinize şu soruyu sorun:

"Bu çocuk benden neden ayrılmak istiyor?"

Çünkü sınıftan çıkma davranışı çoğu zaman bir amaç taşır.

Çocuk;

• zorlandığı etkinlikten kaçmak,
• sıkıldığı için farklı bir uyarıcı aramak,
• ne kadar süreceğini bilmediği etkinlikten kurtulmak,
• tercih ettiği oyuncaklara ulaşmak,
• iletişim kuramadığı için kaçınmak

amacıyla bu davranışı gösterebilir.

Önce ilişki kurun, öğretimi ikinci plana alın.

Bazı çocuklarda ilk hedef akademik etkinlik yapmak değildir. Önce;

• sizi olumlu bir kişi olarak algılaması,
• birlikte vakit geçirmekten keyif alması,
• sınıfta kalmanın güvenli ve tahmin edilebilir olduğunu öğrenmesi gerekir.

İlk birkaç hafta boyunca sadece birlikte araba sürmek, bebeği giydirmek, sakla-bul oyunları oynamak bile eğitimdir.

İlgi alanlarını öğretime dönüştürün.

Sevdiği oyuncaklar sizin en güçlü aracınızdır.

Arabalarla:

• Büyük-küçük eşleme,
• Renk çalışmaları,
• Sayma,
• Sıralama,
• "Ver-al" yönergeleri,
• Taklit oyunları.

Bebeklerle:

• Vücut bölümleri,
• Günlük yaşam becerileri,
• Giyinme-soyunma,
• Besleme,
• Sosyal hikâyeler,
• Duygu çalışmaları yapılabilir.

Çocuk masaya gelmiyorsa öğretimi yere taşıyın. Öğretim yalnızca masa başında yapılmak zorunda değildir.

Başlangıçta beklentiyi çok düşürün.

Çocuk 5 dakika oturabiliyorsa hedefiniz 30 dakika olmamalıdır.

Örneğin:

• 1 dakika etkinlik → 2 dakika araba,
• 2 dakika etkinlik → 2 dakika araba,
• 3 dakika etkinlik → araba,

şeklinde ilerleyebilirsiniz.

Çocuğun başarılı olabileceği kadar küçük adımlar belirleyin.

"Önce–Sonra" sistemini kullanın.

Görsel destekle;

Önce çalışma → sonra araba

şeklinde net bir yapı oluşturun.

Önemli nokta, çalışma süresinin çocuğun tolere edebileceği kadar kısa olmasıdır. Başlangıçta bu süre 20–30 saniye bile olabilir.

Yeni etkinlikleri aniden sunmayın.

Bazı otizmli çocuklar yeniliğe karşı direnç gösterebilir.

Bunun yerine:

• Sevdiği etkinliğin içine yeniyi ekleyin.
• Arabayla boya kutusuna gidin.
• Arabayla kalem taşıyın.
• Bebeğe birlikte resim yaptırın.

Yani yeni etkinlik, çocuğun sevdiği etkinliğin "içine gizlenmiş" olsun.

Karalamayı iletişim fırsatına dönüştürün.

Sadece karalama yapıyor olması "hiçbir şey yapamıyor" anlamına gelmez.

Örneğin;

• Bir çizgi çizmesini isteyin,
• Çizdiği yere çıkartma yapıştırın,
• Arabanın yolunu birlikte çizin,
• Kısa süreli ortak dikkat kurun.

Karalamadan kontrollü çizgiye geçiş zaman içinde gelişebilir.

Çıkmak istediğinde ne yaptığını gözlemleyin.

Kayıt tutun.

• Hangi etkinlikte çıkmak istiyor?
• Kaçıncı dakikada oluyor?
• Siz ne söylüyorsunuz?
• Çıkınca ne elde ediyor?

Eğer her çıkmak istediğinde sınıftan çıkabiliyorsa, bu davranış kaçma işlevi kazanmış olabilir. Bu durumda hedef, çocuğu zorla tutmak değil; çok kısa başarı deneyimleri oluşturarak sınıfta kalma süresini kademeli artırmaktır.

Kendinizi başarısız hissetmeyin.

Birçok öğretmen "Hiç etkinlik yaptıramıyorum." düşüncesine kapılır. Oysa bazen;

• sınıfta 30 saniye fazla kalmak,
• bir kez göz teması kurmak,
• bir yönergeyi yerine getirmek,
• oyuncağını paylaşmak,
• çıkmak istemeden önce sizi beklemek

o çocuk için çok önemli kazanımlar olabilir.

Bolluca ailesi olarak diyoruz ki, bu öğrenciyle öncelikli hedefiniz akademik performans değil; ilişki kurmak, motivasyonu artırmak, sınıfta kalmayı öğretmek ve ilgi alanlarını kullanarak ortak etkinlik süresini uzatmak olmalıdır. Çocuk öğrenmeye ancak kendini güvende hissettiğinde ve yaptığı etkinlikte bir anlam bulduğunda katılım göstermeye başlayacaktır. Küçük adımlarla ilerlemek, bu süreçte en etkili ve sürdürülebilir yaklaşımdır. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.