OSB'li Çocuklarımızda Dil ve Konuşma Değerlendirmesi ve Yaklaşımı

OSB’li çocuklarımızda dil ve konuşma problemleri nasıl değerlendirilmelidir?
Bu soru, Otizm Spektrum Bozukluğu tanısı alan çocukların aileleri tarafından en sık sorulan ve ne yazık ki en fazla yanlış bilgiye maruz kalınan konuların başında gelmektedir.

Otizm Spektrum Bozukluğu; iletişim, sosyal iletişim ve toplumsal yaşam becerileri alanlarında bireyin yaşamının büyük bir bölümünü etkileyebilen, çok boyutlu ve geniş bir yelpazeyi kapsayan nörogelişimsel bir farklılıktır. Bu nedenle OSB’li çocuklarımızda dil ve konuşma değerlendirmesini doğru yapabilmek için öncelikle iletişim kavramını doğru tanımlamak ve anlamak gerekir.

İletişim; yalnızca konuşmadan ibaret değildir. Sözlü dilin yanı sıra beden dili, jestler, mimikler ve işaretler aracılığıyla kurulur. Dil ise kurallara dayalı olarak oluşturulan anlamlı sözcük ve cümle yapılarından oluşur. Dilin alıcı ve ifade edici olmak üzere iki temel boyutu bulunurken, konuşma bu dilin sözlü jestlerle ortaya konan ifadesidir. Aynı zamanda yürütücü işlevler, özellikle alıcı dil becerileriyle yakından ilişkilidir.

Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklar dil ve konuşma açısından değerlendirildiğinde genellikle dört temel alanda zorluk yaşayabilmektedir. Bu zorlukların doğru anlaşılması, çocuğa sunulacak eğitimin ve terapötik yaklaşımın niteliğini doğrudan etkiler.

Ancak ne yazık ki günümüzde bazı kişi, kurum ve merkezler tarafından aileler; gerçekçi olmayan vaatler, bilimsel temelden yoksun söylemler ve umut tacirliği içeren ifadelerle yanıltılabilmektedir. Bu yazıda hem OSB’li çocuklarımızda dil ve konuşma değerlendirmesinin nasıl ele alınması gerektiğini hem de ailelerin dikkat etmesi gereken bu yanıltıcı yaklaşımları ele alacağız.

Amacımız; ailelerin doğru bilgiye ulaşmasını sağlamak, bilinçli kararlar vermelerine destek olmak ve çocuklarımızın gelişim süreçlerinde en sağlıklı yolu birlikte inşa edebilmektir.

Aklınıza takılan her konuda Bir Bilene Sor, Bolluca Ailesi sorularınızı yanıtlıyor.

İstanbul’daki Bolluca, Boğazköy ve Bayrampaşa şubelerimizde, ihtiyaç duyduğunuz her an yanınızdayız.
Tüm yayınlarımızı YouTube kanallarımızdan izleyebilirsiniz.

Otizm Spektrum Bozukluğunda Dil ve Konuşma Terapileri

Nasıl Değerlendirilmeli, Yaklaşım Nasıl Olmalı?

Sevgili Ailelerimiz,

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı alan çocuklarda dil ve konuşma terapilerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiği, ailelerin en sık sorduğu ve aynı zamanda en çok yanlış bilgilendirildiği konulardan biridir.
“Dil ve konuşma terapisi çocuğumu konuşturur mu?”,
“Ne kadar sürede konuşur?”,
“Doğru terapi yaklaşımı nasıl olmalı?”

Bu makalede, otizm spektrum bozukluğunda dil, iletişim ve konuşma kavramlarını bilimsel bir çerçevede ele alarak, doğru beklentilerin nasıl oluşturulması gerektiğini birlikte inceleyeceğiz.

Otizm Spektrum Bozukluğu ve İletişim

Otizm Spektrum Bozukluğu, adından da anlaşılacağı gibi geniş bir yelpazede farklı özellikler gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur.
OSB’de en belirgin güçlük alanları genellikle:

• Sosyal etkileşim

• İletişim

• Toplumsal yaşama katılım

başlıkları altında toplanır. Bu nedenle otizmi dil ve konuşma açısından değerlendirebilmek için önce iletişim kavramını doğru anlamak gerekir.

İletişim Nedir?

İletişim yalnızca konuşmak değildir.
İletişim;

• Sözlü dil

• Beden dili

• Jest ve mimikler

• İşaretler ve alternatif iletişim yolları

aracılığıyla kurulur.

Bir çocuğun konuşmuyor olması, iletişim kuramadığı anlamına gelmez. Aynı şekilde konuşuyor olması da iletişimi işlevsel kullandığı anlamına gelmeyebilir.

Dil Kavramı ve Dilin Boyutları

Dil, kurallara dayalı olarak oluşturulan anlamlı sözcük ve cümle yapılarıdır.
Dil becerileri iki temel boyutta ele alınır:

1. Alıcı Dil Becerileri

Çocuğun söyleneni anlama kapasitesini ifade eder.
Yönergeleri takip edebilme, kelimeleri ve cümleleri anlamlandırma bu alana girer.

2. İfade Edici Dil Becerileri

Çocuğun anladıklarını sözcükler ve cümleler yoluyla ifade etmesidir.

Bu iki alan birbiriyle ilişkilidir ancak her zaman paralel ilerlemez. Bir çocuk çok şey anlayıp çok az ifade edebilir ya da tam tersi görülebilir.

Konuşma Nedir?

Konuşma, dilin sözlü motor üretimidir.
Yani konuşma, dilin yalnızca bir çıktısıdır; dilin kendisi değildir.

Bu nedenle yalnızca “konuşmayı” hedefleyen yaklaşımlar, dilin ve iletişimin bütününü göz ardı ettiği için yetersiz ve hatalıdır.

Otizm Spektrum Bozukluğunda Dil ve İletişim Güçlükleri

Otizm spektrum bozukluğuna sahip bireyler genellikle dört temel alanda zorluk yaşayabilir:

1. Sözel dilin hiç gelişmemesi ya da çok sınırlı olması

2. İlk sözcüklerin ortaya çıkmasında gecikme

3. Dil üretiminde niteliksel farklılıklar

   • Ekolali (duyulan ifadelerin tekrar edilmesi)

   • Kalıplaşmış ifadeler

4. İleri düzeyde pragmatik (kullanıma yönelik) dil ve bağlam sorunları

   • Sohbet başlatma ve sürdürme

   • Karşılıklı iletişim

   • Dili sosyal bağlama uygun kullanma

Özellikle pragmatik dil becerileri, otizmde en karmaşık ve uzun vadeli çalışılması gereken alanlardan biridir.

Yanıltıcı Söylemler ve Gerçekçi Olmayan Vaatler

Ne yazık ki günümüzde bazı kişi ve kurumlar tarafından ailelerin umutları istismar edilebilmektedir.

“Dil ve konuşma terapisi veriyoruz, çocuğu konuştururuz.”
“Şu kadar seans, şu kadar ücretle bu çocuk konuşur.”

gibi ifadeler bilimsellikten uzak, etik olmayan ve aileleri yanıltıcı söylemlerdir.

Dil;

• Alıcı dil

• İfade edici dil

• İletişim

• Konuşma

• Yürütücü işlevler (anlama, yorumlama, genelleme, niyet okuma vb.)

gibi birçok bileşenin birlikte çalışmasını gerektiren son derece kompleks bir yapıdır.

Bu nedenle “sadece konuşturmak” üzerinden verilen vaatler gerçeği yansıtmaz.

Dil ve Konuşma Terapisinde Doğru Yaklaşım Nasıl Olmalı?

Otizm spektrum bozukluğunda dil ve konuşma terapisi:

• Çocuğun bireysel gelişim düzeyine

• İletişim niyetine

• Bilişsel ve sosyal becerilerine

• Aile ve çevre etkileşimine

dayalı olarak planlanmalıdır.

Amaç yalnızca kelime çıkarmak değil;
işlevsel, anlamlı ve sosyal iletişimi desteklemek olmalıdır.

Bolluca Ailesi Diyor ki

Otizm spektrum bozukluğunda dil ve konuşma terapileri bir “mucize” değil, uzun soluklu, çok boyutlu ve bireyselleştirilmiş bir süreçtir.

Ailelerin bilimsel temeli olmayan vaatlere değil;
etik, gerçekçi ve çocuğun bütün gelişimini ele alan yaklaşımlara yönelmesi büyük önem taşır.

Doğru bilgi, doğru beklenti ve doğru iş birliği;
çocuğun potansiyelini en sağlıklı şekilde desteklemenin anahtarıdır.