Otizm, Kız ve Erkek Çocuklarda Farklılık Gösterir mi?

Soru

Otizm, kız ve erkek çocuklarda farklılık gösterir mi?

Uzman Görüşü

Uzmanlarımıza göre, temel özellikleri aynı olsa da Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) belirtileri kız ve erkek çocuklarda farklı biçimlerde ortaya çıkabiliyor. Bu farklılıklar özellikle tanı sürecinde önemli rol oynuyor. Erkek çocuklarda sosyal iletişim güçlükleri, göz teması kurmada zorlanma, tekrarlayıcı davranışlar ve sınırlı ilgi alanları daha belirgin şekilde dikkat çekerken, kız çocuklarında belirtiler daha silik seyredebiliyor.

Otizm uzun yıllar boyunca daha çok erkek çocuklarda görülen bir durum olarak değerlendirildi. Bu nedenle tanı kriterleri ve klinik gözlemler büyük ölçüde erkek çocuklardan elde edilen verilere dayandırıldı. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, kız çocuklarının otizm belirtilerini farklı şekillerde gösterebildiğini ortaya koyuyor.

Kız çocukları çoğu zaman çevrelerindeki akranlarını dikkatle gözlemleyerek sosyal davranışları taklit edebiliyor. Selamlaşma, sohbet başlatma, sıra bekleme ya da grup içinde nasıl davranılması gerektiğine ilişkin kuralları öğrenerek bunları uygulayabiliyorlar. Uzmanlarımız bu durumu "maskeleme" ya da "kamuflaj" olarak tanımlıyor. Çocuk, sosyal ortamlarda uyumlu görünse de bu davranışlar yoğun çaba gerektirebiliyor ve günün sonunda ciddi zihinsel yorgunluk yaşayabiliyor.

Bir diğer önemli fark ise ilgi alanlarında görülüyor. Erkek çocuklarda trenler, sayılar, haritalar ya da belirli teknolojik konular gibi yoğun ve sınırlı ilgi alanları daha kolay fark edilirken; kız çocuklarında bu ilgi alanları hayvanlar, kitap serileri, oyuncak bebekler, ünlüler ya da sanat gibi toplum tarafından daha olağan kabul edilen başlıklara yönelebiliyor. Ancak burada belirleyici olan ilgi alanının konusu değil, çocuğun bu ilgiye gösterdiği yoğunluk ve esneklik düzeyi oluyor.

Kız çocuklarında tanının gecikmesi, ihtiyaç duydukları destek hizmetlerine daha geç ulaşmalarına neden olabiliyor. Özellikle okul çağında arkadaşlık ilişkilerinde zorlanma, yanlış anlaşılmalar, sosyal kaygı, içe kapanma ve duygusal tükenmişlik gibi sorunlar görülebiliyor. Erken dönemde fark edilmeyen belirtiler, ergenlik döneminde ruh sağlığını etkileyen ek güçlüklerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabiliyor.

Uzmanlarımız, ailelerin yalnızca göz teması eksikliği ya da konuşma gecikmesi gibi klasik belirtilere odaklanmaması gerektiğini belirtiyor. Çocuğun akran ilişkileri, değişikliklere verdiği tepkiler, rutinlere bağlılığı, duyusal hassasiyetleri ve sosyal ortamlardaki davranışlarının bütüncül olarak değerlendirilmesi büyük önem taşıyor.

Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken bazı işaretler arasında; arkadaşlık kurmak istemesine rağmen ilişkileri sürdürmekte zorlanma, sosyal kuralları ezberleyerek uygulama, yoğun ilgi alanlarına aşırı bağlılık, beklenmedik değişikliklere karşı güçlü tepkiler verme, yüksek ses, koku ya da dokunmaya karşı hassasiyet gösterme ve gün sonunda sosyal etkileşimler nedeniyle belirgin yorgunluk yaşama yer alıyor.

Uzmanlarımız, otizmde erken tanının çocuğun potansiyelini desteklemek açısından kritik öneme sahip olduğunun altını çiziyor. Cinsiyetten bağımsız olarak gelişimsel farklılıklardan şüphe duyulması halinde çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanlarına ya da gelişimsel değerlendirme konusunda deneyimli sağlık profesyonellerine başvurulması öneriliyor. Her çocuğun ihtiyaçlarının farklı olduğu unutulmamalı; doğru zamanda sağlanan bireyselleştirilmiş destek, yaşam kalitesini ve toplumsal katılımı önemli ölçüde artırabiliyor.