Otizmde Isırma Davranışı

Soru:
Çocuğumuz özel eğitim alıyor. Önce el ısırma, ardından çeneye bastırma ve dudak çekme gibi davranışlar ortaya çıktı. Son haftalarda ise özellikle akranlarına karşı ısırma davranışı başladı. Oyuncağını vermeyen, oyununu bozan veya bazen hiçbir neden görünmezken diğer çocukları ısırmaya çalışabiliyor. Müdahale edip ayırıyoruz, "arkadaşına zarar verilmez" diyoruz, sonrasında öpüp sarılıyor ancak davranış tekrar ediyor. Bu problem davranışı azaltmak için neler yapabiliriz?

Cevap:
Öncelikle bu durum birçok aile için oldukça zorlayıcı olsa da ısırma davranışının nedenini anlamadan yalnızca davranışı durdurmaya çalışmak genellikle kalıcı sonuç vermez. Özellikle OSB riski veya gelişimsel farklılıkları olan çocuklarda davranışın işlevini belirlemek gerekir.

Isırma davranışı neden ortaya çıkıyor olabilir?

Çocuğunuzun anlattığınız örneklerinde birkaç olası neden dikkat çekiyor:

• İstediği nesneyi elde etmek istemesi
• Sıra bekleyememe ve engellenmeye tahammülde zorlanma
• İletişim becerilerinin henüz yeterince gelişmemiş olması
• Duyusal ihtiyaçlar (çeneye bastırma, dudak çekme gibi davranışlarla birlikte görülmesi nedeniyle)
• Sosyal etkileşim başlatma veya sürdürmede güçlük

Özellikle oyuncak paylaşımı sırasında ortaya çıkan ısırmalar, çoğu zaman "istediğime ulaşamıyorum" durumuna verilen hızlı bir tepki olarak görülebilir.

Isırma sonrasında ne yapılmalı?

Davranış gerçekleştiğinde:

• Hızlı ve sakin şekilde fiziksel olarak ayırın.
• Uzun açıklamalar yapmayın.
• Sert tepki, bağırma veya uzun nasihatlerden kaçının.
• Kısa ve net ifadeler kullanın:
  • "Isırmak yok."
  • "Can acıyor."
  • "Nazik eller."

Davranış sonrasında uzun süre ilgi görmek bazen istemeden davranışı güçlendirebilir.

Öpmesini veya sarılmasını istemek doğru mu?

İyi niyetli bir yaklaşım olsa da her zaman önerilmez.

Çocuk henüz neden zarar verdiğini tam olarak anlamıyorsa, "ısırdım sonra sarıldım ve konu kapandı" şeklinde bir öğrenme oluşabilir.

Öncelik:

• Davranışı durdurmak
• Kısa açıklama yapmak
• Alternatif davranışı öğretmek olmalıdır.

Alternatif davranışlar nasıl öğretilir?

Çocuk henüz zorlandığında kullanabileceği yolları öğrenmelidir.

Örneğin:

• "Ver."
• "Benim sıram."
• "Yardım et."
• "Oynayabilir miyim?"

Bu ifadeler oyun sırasında sık sık model olarak gösterilebilir.

Çeneye bastırma ve dudak çekme davranışları önemli mi?

Bu davranışlar duyusal düzenleme ihtiyacını düşündürebilir.

Özellikle:

• Düşünürken
• Beklerken
• Heyecanlandığında
• Yoğun duyusal ortamda

ortaya çıkıyorsa, çocuğunuzu takip eden uzmanlarla paylaşmanız faydalı olacaktır.

Oyun gruplarından tamamen uzak durulmalı mı?

Hayır.

Ancak kalabalık ve kontrolü zor ortamlardan önce:

• Küçük grup çalışmaları
• Yakın yetişkin desteği
• Kısa süreli oyun buluşmaları

tercih edilebilir.

Amaç çocuğu sosyal ortamdan uzaklaştırmak değil, başarılı olabileceği ortamlar oluşturmaktır.

Ne zaman ek değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda çocuğunuzu takip eden uzmanlarla yeniden görüşmeniz uygun olur:

• Isırmaların sıklığında belirgin artış varsa
• Yaralanmaya yol açıyorsa
• Evde ve eğitim ortamında yoğun şekilde sürüyorsa
• Duyusal davranışlar belirginleşiyorsa

Bu durumda davranış analizi yapılarak davranışın hangi amaçla ortaya çıktığı daha net belirlenebilir.

Bolluca Ailesi Diyor ki

Isırma davranışı büyük ölçüde engellenme, sıra bekleyememe, iletişim güçlüğü ve olası duyusal ihtiyaçlarla ilişkili görünüyor. En etkili yaklaşım; davranışın nedenini belirlemek, ısırma yerine kullanabileceği alternatif iletişim yollarını öğretmek ve davranış ortaya çıkmadan önce destek sağlamaktır. Özellikle çocuğunuzu takip eden özel eğitim ekibiyle birlikte sistematik bir davranış planı hazırlanması yararlı olacaktır. Kurumlarımızdan destek alabilirsinizç.