Otizmli Çocuğumda Kelime Çıkışları Bazen Artıyor, Bazen Duruyor, Bu Dalgalanma Normal mi?

Soru

Çocuğum 5 yaşında ve hafif düzeyde otizm tanısı var. Dil gelişimiyle ilgili merak ettiğim bir konu var. Bazı dönemlerde kelime çıktıları çok güzel ilerliyor; yeni kelimeler öğreniyor, daha fazla konuşuyor ve iletişim kurma isteği artıyor. Ancak bazen de bu ilerleme duruyor gibi oluyor. Daha önce kullandığı kelimeleri daha az söyleyebiliyor ya da yeni kelime eklenmiyor. Bu durumun nedeni ne olabilir? Böyle dönemsel dalgalanmalar normal midir, yoksa endişelenmemiz gereken bir durum mudur?

Uzman Görüşü

Otizmli çocuklarda dil gelişimi her zaman doğrusal bir seyir göstermeyebilir. Özellikle 4–6 yaş aralığında, bazı dönemlerde belirgin ilerlemeler görülürken bazı dönemlerde gelişimin yavaşladığı ya da durakladığı hissedilebilir. Bu durum birçok aile tarafından “Bir ara çok konuşuyordu, şimdi azaldı” şeklinde ifade edilmektedir.

Bu dalgalanmaların altında farklı etkenler olabilir:

• Gelişimsel sıçramalar: Çocuk yeni bir beceriye odaklandığında, dil alanındaki ilerleme geçici olarak yavaşlayabilir.
• Yorgunluk ve stres: Rutin değişiklikleri, uyku düzenindeki bozulmalar, taşınma, okul değişikliği veya aile içindeki stres kaynakları iletişimi etkileyebilir.
• Duyusal yüklenme: Kalabalık, gürültü veya yoğun uyaranlara maruz kalmak bazı çocukların dil kullanımını geçici olarak azaltabilir.
• Sağlık sorunları: Kulak enfeksiyonları, işitme problemleri, alerjiler, uyku sorunları veya fiziksel rahatsızlıklar dil performansını etkileyebilir.
• Motivasyon ve iletişim ihtiyacı: Çocuk bazı ortamlarda daha fazla iletişim kurma gereksinimi duyarken, bazı ortamlarda daha az sözel ifade kullanabilir.

Burada önemli olan, geçici duraklamayla gerçek beceri kaybını birbirinden ayırt etmektir. Eğer çocuk daha önce düzenli olarak kullandığı çok sayıda kelimeyi birkaç hafta içinde tamamen kullanmayı bırakıyor, iletişim kurma isteğinde belirgin azalma oluyor veya sosyal etkileşiminde gerileme gözleniyorsa; bu durumun çocuk nörolojisi, çocuk ve ergen psikiyatrisi veya dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi uygun olacaktır.

Ancak yalnızca bazı günler daha az konuşması, yeni kelime eklemesinin yavaşlaması veya performansının değişkenlik göstermesi tek başına olumsuz bir tablo anlamına gelmez.

Evde desteklemek için şu öneriler faydalı olabilir:

• Çocuğun ilgisini takip ederek oyun içinde iletişim fırsatları oluşturun.
• Sorduğunuz soruları azaltıp model cümleleri artırın.
• Kullandığı kelimeleri genişletin. Örneğin çocuk “araba” diyorsa, siz “Evet, kırmızı araba gidiyor.” şeklinde modeli zenginleştirin.
• Günlük rutinlerde tekrar eden dil fırsatları yaratın.
• Kelime sayısına değil, iletişim kurma niyetine de odaklanın.

Dil gelişiminde önemli olan yalnızca kaç kelime söylediği değil; o kelimeleri istekte bulunmak, paylaşmak, soru sormak ve sosyal etkileşim kurmak için ne kadar işlevsel kullandığıdır.

Bolluca ailesi diyor ki, otizmli çocuklarda dil gelişimi zaman zaman duraklıyor gibi görünebilir. Geçici dalgalanmalar sık görülebilir; önemli olan genel gelişim çizgisini takip etmek ve belirgin beceri kayıplarında uzman değerlendirmesi almaktır. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.