Yoğun Davranış Problemi Olan Otizmli Öğrencide İlk Müdahale Planı

Soru

Otizmli bir öğrencim var. Yoğun davranış problemleri yaşıyorum. Göz kontağı ve ortak dikkat yok, taklit becerisi yok. Yönerge alabiliyor ancak istediği olmadığında çığlık atıp kendini yere atıyor. Konuşma yok, sadece sesler çıkarıyor. Nesneleri sürekli döndürme gibi davranışları var. Bu öğrenciyle nasıl bir yol izlemeliyim? Göz kontağı ve dikkat becerileri için nasıl çalışabilirim?

Uzman Cevabı

Anlattığınız profilde öncelik “etkinlik çeşitlendirmek” değil, temel beceri sıralamasını doğru kurmak olmalıdır. Bu tür durumlarda en sık yapılan hata, doğrudan göz teması ya da masa başı çalışmalara yüklenmektir. Oysa bu çocuk için ilk hedef iletişim başlatma olmalıdır.

İletişim becerisini başlatın 

Çocuğun problem davranışları büyük olasılıkla isteğini ifade edememekten kaynaklanmaktadır.

Bu nedenle:

• Alternatif bir iletişim sistemi (PECS, nesneyle isteme vb.) başlatılmalıdır
• İstediği nesne/etkinlik, bir iletişim davranışı olmadan verilmemelidir
• En küçük iletişim girişimi (bakış, uzanma, ses) hemen pekiştirilmelidir

Problem davranışlara yaklaşım

Kriz anlarında öğretim yapılmaz.

• Çığlık ve kendini atma durumunda sakin ve nötr kalın
• Davranış sırasında yoğun tepki vermeyin
• Sakinleşme sonrası doğru iletişim davranışını öğretin

Amaç, problem davranışı azaltmak değil, yerine işlevsel bir davranış koymaktır.

Ortak dikkat ve göz kontağı çalışmaları

Doğrudan “bana bak” yönergesi vermek yerine, çocuğun size bakmasını gerektiren ortamlar oluşturulmalıdır.

Öneriler:

• Baloncuk, balon, sürpriz kutu gibi yüksek motivasyonlu oyunlar kullanın
• Oyunu başlatıp kısa süre durdurun ve bekleyin
• Çocuk size yöneldiğinde (bakış, hareket, ses) oyuna devam edin

Bu şekilde göz teması doğal olarak gelişir.

Taklit becerisini yapılandırın

Taklit becerisi dil gelişiminin temelidir. Aşağıdaki sırayla ilerleyin:

1. Büyük kas taklitleri (alkış, zıplama)
2. Nesne ile taklit (top atma, araba sürme)
3. Ses taklidi (aaa, mmm)

Çalışmalar mutlaka oyun içinde ve kısa süreli olmalıdır.

Döndürme davranışını yönetme

Bu davranış genellikle duyusal ihtiyaçla ilişkilidir.

• Tamamen engellemek yerine süre sınırı koyun
• Ardından yapılandırılmış oyuna yönlendirin
• Davranışı oyuna dahil ederek genişletin

Seans planlaması

Uzun ve tek tip çalışmalar yerine kısa ve yapılandırılmış oturumlar planlayın:

• 3–5 dk hareketli oyun
• 3–5 dk taklit çalışması
• 3–5 dk iletişim (istek alma)
• Tekrar oyun

Genel yaklaşım

Bu profilde ilerleme için temel hedefler:

• İletişim başlatma
• Ortak dikkat
• Taklit becerisi

Bu beceriler gelişmeden dil ve akademik ilerleme sınırlı kalacaktır. Bolluca ailesinden özel eğitim, terapi, destek ve görüş alabilirsiniz.