Çocuklarda Tekrarlayan Davranışlar

Soru

2,5 yaşındaki çocuğumda kapı/dolap gibi şeyleri açıp kapatma davranışı vardı, azalmıştı, şimdi tekrar başladı (eskisi kadar yoğun değil). Bazen de gözleriyle yan yan bakıyor. Psikiyatri değerlendirmesinde o sırada belirtiler az olduğu için sorun denmedi. Tekrar edince endişelendik. Ne yapmalıyız?

Uzman Cevabı

Bu yaşta aç-kapa, tekrar etme ve nesneleri farklı şekillerde inceleme (yan bakma dâhil) çoğu çocukta görülebilen gelişimsel keşif davranışlarıdır. Özellikle davranışın azalıp tekrar artması dalgalı seyir gösterebilir ve tek başına bir tanı anlamına gelmez.

Ancak önemli olan şu üç başlık: yoğunluk – işlev – eşlik eden alanlar.

• Yoğunluk: Günün büyük kısmını kaplıyor mu, durdurmak zor mu?
• İşlev: Başka oyunlara geçebiliyor mu, siz yönlendirdiğinizde bırakabiliyor mu?
• Eşlik eden alanlar: Göz teması, ismine bakma, işaret etme, taklit, basit oyun kurma, kelime/iki kelimelik ifadeler… Bu alanlar yaşıyla uyumlu mu?

Sizin tarifinizde davranış azalmışken yeniden ortaya çıkmış ama daha hafif; bu çoğunlukla alışkanlık + duyusal keyif karışımıdır ve doğru yönetimle söner.

Evde nasıl yaklaşalım?

1) Tamamen yasaklamayın, çerçeveleyin
“Yapma” demek yerine süre verin:
“3 kez aç-kapa, sonra oyun.”
→ Kontrol sizde olur, takıntılaşma azalır.

2) Alternatif oyunla köprü kurun
Aç-kapa temasını oyuna çevirin:

• “Kapı kapandı → kim geldi? → sürpriz!”
• “Dolabı aç → içinden oyuncak seç → birlikte oynayalım”
  → Tekrardan karşılıklı oyuna geçiş.

3) Dikkati kaydırın
Davranış başlar başlamaz değil, kısa süre sonra:
“Şimdi araba yarışı zamanı” gibi net geçişler.

4) Yan bakma için panik yapmayın, gözlemleyin
Kısa süreli ve oyun içinde oluyorsa çoğu zaman duyusal incelemedir.
Ama sürekli, uzun süreli ve iletişimi kesiyorsa not alın.

5) Doğru davranışı büyütün
Sizinle oyun kurduğunda, ismine baktığında, taklit ettiğinde:
“Kendin gelip oynadın, çok güzel.”
→ İstediğimiz davranışı görünür kılın.

Ne zaman tekrar değerlendirme?

Aşağıdakilerden birkaçını belirgin görürseniz tekrar başvurun:

• İsmiyle seslenince sık sık bakmama
• Ortak dikkat zayıflığı (size bir şeyi göstermeme/paylaşmama)
• Taklit ve sembolik oyunun sınırlı olması
• Dilde belirgin gecikme/gerileme
• Davranışların yoğunlaşıp günlük yaşamı kaplaması

Şu anki tablo, anlattığınız haliyle gelişimsel sınırlar içinde görünüyor. Yapmanız gereken, davranışı büyütmeden yapılandırmak ve oyuna dönüştürmek. Kaygı yerine takip + doğru yönlendirme daha etkili olur.

İsterseniz çocuğunuzun günlük oyun/iletişim düzeyine göre kısa bir ev programı da birlikte planlayabiliriz. Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.