Çocuğum Otizm mi? Ailelerin En Çok Yanıldığı Belirtiler ve Gerçekler
Son dönemde ailelerin en çok kaygı duyduğu konulardan biri otizm.
Çocuklarda görülen birçok normal davranış, maalesef hızlıca “otizm belirtisi” olarak etiketlenebiliyor.
Oysa tek bir davranış üzerinden tanı koymak mümkün değildir. Bu yazıda, sık sorulan sorular üzerinden konuyu sade ve anlaşılır şekilde ele alacağız.
Otizm Nedir?
Otizm (Otizm Spektrum Bozukluğu), doğuştan gelen ve erken çocukluk döneminde belirtileri ortaya çıkan nörogelişimsel bir durumdur.
-
Çocuk otizmle doğar; sonradan ekran, beyaz gürültü veya ebeveyn davranışıyla oluşmaz.
-
Belirtiler genellikle ilk 2-3 yıl içinde fark edilir.
-
Tanı çoğu zaman 3 yaş civarında netleşir, ancak erken işaretler daha önce görülebilir.
Otizm bir spektrumdur. Yani hafif düzeyden ağır düzeye kadar farklı görünümleri vardır.
Gelişimde Değerlendirdiğimiz 4 Temel Alan
Bir çocukta gelişim değerlendirilirken dört ana başlığa bakılır:
Sosyal Gelişim
-
Göz teması
-
Sosyal gülümseme (özellikle 2. aydan itibaren)
-
Yabancılama
-
İsme tepki
-
Ortak dikkat (işaret edilen yere bakma)
Dil Gelişimi
-
12 ay: 2–3 kelime
-
18 ay: 10–15 kelime ve iki kelimeli ifadeler
-
24 ay: İki kelimeli cümleler, kelime haznesinde artış
Kaba Motor Gelişim
-
Oturma, emekleme, yürüme
İnce Motor Gelişim
-
-
aydan sonra başparmağın kullanıldığı cımbız hareketi
-
Önemli: Bu alanlardan yalnızca birinde gerilik olması, doğrudan otizm anlamına gelmez.
Tek Başına Otizm Göstergesi OLMAYAN Davranışlar
Ailelerin en çok korktuğu ama çoğunlukla normal olan durumlar:
-
El çırpma (özellikle sevinirken)
-
Kolları kanat gibi çırpma
-
Kendi etrafında dönme
-
Arabaların tekeriyle oynama
-
Çamaşır makinesini izleme
-
Işıklara/lambalara bakma
-
Kafasını yere vurma (öfke anında)
-
Parmak ucunda yürüme (tek başına)
-
Heyecanlanınca zıplama
-
Belli nesnelere aşırı ilgi
-
Bazen ismine bakmama
-
Sallanarak uyuma
-
Uyurken baş sağa-sola çevirme
Tek başına bu davranışların hiçbiri otizm tanısı koydurmaz.
Gerçekten Düşündüren Bulgular Nelerdir?
Aşağıdaki durumlar birlikte varsa değerlendirme gerekir:
-
Göz teması belirgin zayıf veya yok
-
Ortak dikkat kurmuyor (işaret edilen yere bakmıyor)
-
Sosyal etkileşim zayıf
-
İsme sistematik olarak tepki vermeme
-
Tekrarlayıcı davranışlara müdahale edildiğinde aşırı öfke
-
Gelişim alanlarının birden fazlasında gerilik
Örneğin:
Çocuk oyuncakları diziyor olabilir.
Ama küçük bir değişiklikte ciddi kriz yaşıyorsa ve göz teması da zayıfsa, bu değerlendirilmelidir.
Ekran ve Otizm
-
Ekran otizme neden olmaz.
-
Ancak yoğun ekran maruziyeti uyaran eksikliğine yol açabilir.
-
Uyaran eksikliği ile hafif otizm bazen karışabilir.
Beyaz Gürültü Zararlı mı?
Hayır.
Ancak sürekli beyaz gürültü yerine daha doğal melodiler tercih edilebilir.
Otizm beyaz gürültüyle oluşmaz.
Ailelere Öneriler
-
Çocuğunuzu tek bir davranış üzerinden etiketlemeyin.
-
Gelişim basamaklarını bilin ama takıntı haline getirmeyin.
-
Şüphe varsa çocuk doktoru veya gelişim uzmanına başvurun.
-
İnternetteki kısa videolarla tanı koymaya çalışmayın.
-
Çocuğunuzla bol bol konuşun, oyun oynayın, doğaya çıkarın.
Unutulmaması Gereken En Önemli Nokta
Asıl soru şu olmalıdır:
“Çocuğum ileride günlük hayatını bağımsız sürdürebilecek mi?”
Hafif spektrumda olan birçok birey:
-
Okur
-
Üniversite bitirir
-
Uzmanlık yapar
-
Meslek sahibi olur
Otizm, her zaman ağır tablo demek değildir.
Bolluca Ailesi Diyor ki
Çocuk gelişimi geniş bir yelpazedir. Her çocuk aynı hızda ilerlemez.
Bir davranışa bakarak “otizm” demek doğru değildir.
Gerçek değerlendirme:
-
Çoklu belirtilerle,
-
Gelişim alanlarının birlikte incelenmesiyle,
-
Uzman gözlemiyle yapılır.
Kaygınız varsa ertelemeyin; ancak gereksiz korkularla da çocuğunuzu etiketlemeyin.
