Çocuğumda Otizm Şüphesi Var mı? Gelişimsel Belirtiler ve Değerlendirme
Soru
Çocuğum renkleri 2 yaşında öğrenmiş olup hiç karıştırmamaktadır. Tüm renkleri, şekilleri ve sayıları bilmektedir. Bazı kelimeleri görsel olarak ezberleyerek öğrenmektedir. Telefon ekranında arayan kişilerin isimlerini yazılı olarak tanıyıp “dayım arıyor”, “babaannem arıyor” şeklinde ifade etmektedir.
Ayrıca kendi kendine hayali oyunlar oynayabilmekte ve çocuklarla sosyal etkileşim kurabilmektedir. Buna rağmen heyecanlandığında el çırpma hareketi devam etmekte, zaman zaman parmak ucunda yürüme gözlenmektedir. İsmi söylendiğinde genellikle bakmakta, ancak bazı durumlarda yoğun odaklanma sırasında tepki vermemektedir.
Bunun yanında işitsel algı ile ilgili olarak “duymuyorum” şeklinde ifadeler kullanabilmektedir. Hafızası oldukça güçlüdür; gittiği yerleri, yolları ve mekânları unutmamaktadır. Erken bebeklik döneminde dahi sık gidilen yerleri tanıma davranışı göstermiştir. Bir dönem ekolali ve kişi karışıklığı gözlenmiş, ancak bu durum zamanla azalmıştır.
Bu belirtiler ışığında otizm şüphesi olup olmadığı konusunda değerlendirme yapılmasını rica ediyorum.
Cevap
Anlattığınız tablo tek bir tanı ile net şekilde açıklanabilecek bir profile işaret etmemektedir. Ancak gelişimsel açıdan hem güçlü yönler hem de izlenmesi gereken bazı özellikler birlikte görülmektedir.
Güçlü ve olumlu gelişim göstergeleri
- Erken yaşta renk, şekil ve sayı öğrenimi
- Güçlü görsel hafıza ve erken okuma benzeri beceriler
- Görsel sembolleri (yazıları) anlamlandırabilme
- Hayali oyun oynayabilme
- Akranlarla sosyal etkileşim kurabilme
- Kişi karışıklığının azalması
- Ekolalinin zamanla kaybolması
Bu özellikler özellikle sosyal ve bilişsel gelişimin tamamen kapalı olmadığını göstermesi açısından önemlidir.
Dikkat çeken (izlenmesi gereken) alanlar
- Heyecan anlarında el çırpma davranışı
- Zaman zaman parmak ucu yürüme
- Yoğun odaklanmada isme tepkinin gecikmesi
- Bazı durumlarda “duymuyorum” şeklinde ifadeler
- Erken yaşta yoğun görsel ezberleme eğilimi
Bu tür davranışlar duyusal hassasiyet, dikkat düzenleme farklılıkları veya tekrarlayıcı davranışlar kapsamında değerlendirilebilir.
Otizm açısından değerlendirme
Otizm değerlendirmesinde en kritik alanlar:
- Karşılıklı sosyal iletişim
- Ortak dikkat
- Sosyal oyun ve etkileşim
- Jest–mimik kullanımı
- Dilin işlevsel kullanımıdır
Sizin anlattığınız çocukta:
- Sosyal etkileşim var
- Hayali oyun var
- Dil ve iletişim gelişiyor
- Sosyal geri çekilme belirgin değil
Bu nedenle klasik otizm tablosu güçlü görünmemektedir. Ancak bazı otizm benzeri özellikler veya atipik gelişim profili izleniyor olabilir.
Öneri
- Düzenli gelişim takibi yapılması
- Sosyal iletişim ve dikkat becerilerinin desteklenmesi
- El çırpma ve benzeri davranışlara doğrudan müdahale yerine alternatif oyunlar eklenmesi
- Gerekirse çocuk gelişimi / çocuk psikiyatrisi kontrolü ile periyodik değerlendirme
Bolluca Ailesi Diyor ki
Mevcut bilgilerle net bir otizm tanısı söylemek mümkün değildir. Çocuğunuzda güçlü bilişsel beceriler + bazı tekrarlayıcı davranışlar + gelişmekte olan sosyal iletişim birlikte görülmektedir. En önemli gösterge zaman içindeki sosyal gelişimin devam edip etmediğidir.
Çocuğunuzda erken yaşta renkleri, şekilleri ve sayıları öğrenme, yazıları görsel olarak tanıma ve güçlü hafıza gibi üstün bilişsel özellikler gözlenmesi; gelişimsel açıdan dikkat çekici ancak tek başına patolojik olmayan bulgulardır.
Bununla birlikte el çırpma, zaman zaman parmak ucunda yürüme ve yoğun odaklanma sırasında isme tepkinin gecikmesi gibi bazı tekrarlayıcı ve duyusal özellikler de tabloya eşlik edebilir.
Öte yandan çocuğun hayali oyun oynayabilmesi, akranlarla etkileşim kurabilmesi ve dil gelişiminin ilerliyor olması sosyal iletişim açısından önemli ve olumlu göstergelerdir.
Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca bilişsel becerilere değil, sosyal iletişim, ortak dikkat ve oyun becerilerine odaklanmak gerekir.
Genel klinik yaklaşımda bu tür durumlar:
- Atipik gelişim profili
- Duyusal hassasiyet özellikleri
- Üstün bilişsel gelişim ile birlikte seyreden bireysel farklılıklar
çerçevesinde değerlendirilebilir.
Kesin tanı için çocuk gelişimi uzmanı veya çocuk psikiyatrisi tarafından düzenli takip önerilir. En önemli kriter zaman içinde sosyal iletişimin gelişim yönüdür. Uzman eğitimcilerimizden ve kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.
